Ervaar zelf eens wat een psychose is

Psychiatrie Met virtual Reality kunnen psychiatrisch verpleegkundigen en psychiaters zien en horen wat psychotische patiënten ervaren.

 

Zo voelt dus een psychose. Ik sta in een onwerkelijke wereld, als in een droom. Beelden van herinneringen schieten voorbij, flarden: een trap, een lange ziekenhuisgang, een deur, een stopcontact dat zich opdringt.

 

Ik voel een windvlaag in mijn nek, waar komt die vandaan? Een vrouw die voor mij staat, kijkt mij aan, ze lacht. Dan ineens wordt haar gezicht vaag. Haar ogen en mond worden vlekken die in elkaar overlopen, elektrische stralen verbinden ze. Ik schiet in de lach. Waarom lach je, vraagt ze, maar ik kan het niet uitleggen. Er schiet te veel door mijn hoofd.

Mensen om mij heen praten over mij. Ze klinken dof en ver weg, alsof ze in een andere kamer staan. Toch weet ik dat ze vlak naast mij staan. Ik kan ze aanraken, maar dat kost moeite. Ineens is dat stopcontact het allerbelangrijkste, ik moet er een vinden. Het zweet breekt mij uit. Een mannenstem geeft korte bevelen: twee stappen naar links, naar achter, naar voren! Het gaat zo snel dat ik er niet aan kan voldoen. Mijn hand zoekt steun aan een deurpost, dat geeft houvast. Maar dan valt het beeld weg. Even lopen, misschien gaat het dan beter.

 

Ver weg

Ik zie gezichten – ik ken ze uit de droom, maar ze vermengen zich met die van de mensen om mij heen. Ze stellen mij vragen, maar ik begrijp ze niet. Het gaat om een kookboek. Of ik van groenten hou? Het is een kookboek voor recepten met groente, maar de titel versta ik niet. Al die stemmen gaan er dwars doorheen. Ik herhaal de titel, mijn eigen stem klinkt ver weg. Nee het is anders, zeggen ze. Ik probeer het nog een keer, maar het eindigt weer in een misverstand. Laat maar. Wat was ik ook alweer aan het doen?

 

Dit was The Wearable van Labyrinth Psychotica, een simulatiemachine die mensen laat ervaren hoe het is om een psychose door te maken, ontworpen door de Nederlands-Canadese kunstenaar Jennifer Kanary Nikolova, die er vorig jaar een de University of Plymouth op promoveerde. 

 

Werkelijkheid en droom

De simulatie laat deelnemers in de huid van Jamie kruipen, een fictief meisje dat stemmen hoort die zij moet gehoorzamen om ze rustig te krijgen. In Jamies hoofd gaan werkelijkheid en droom door elkaar lopen; er is geen zekerheid en geen doel. De simulatie is zo goed gedaan dat je haast vergeet dat het niet echt is, een beklemmende ervaring die je na afloop sterk bijblijft.

„Dat is nu precies de bedoeling ervan”, zegt Nikolova achteraf. „Dit kunstwerk verstoort realtime je gevoel van tijd en ruimte. Het brengt je voortdurend aan het twijfelen; is dit nu veilig of onveilig, is dit goed of kwaad? Door veranderende kleuren, beelden, geluiden en stemmen wordt je van je stuk gebracht. Magisch denken zit nu eenmaal diep in de mens. In iedereen, en er is weinig voor nodig om dat te activeren. Bij psychiatrisch patiënten staat dat systeem in de overdrive.”

 

Wartaal

Empathie kweken voor psychiatrische patiënten, daar is het Nikolova om te doen: „Iederéén gaat zich anders gedragen wanneer de informatie van de buitenwereld verstoord binnenkomt. Dit kunstwerk laat zien dat het in feite een volkomen normale en logische reactie is op verstoorde signalen uit de omgeving. Je gaat bijvoorbeeld vanzelf wartaal praten, puur omdat je telkens wordt afgeleid door andere dingen in je hoofd.”

Vervormde data van de zintuigen is volgens Nikolova de bron van waanideeën en angsten die mensen met een psychose parten spelen. Het kan hen snel tot wanhoop drijven, legt ze uit, bijvoorbeeld wanneer het eten door een psychose ineens anders smaakt dan normaal: „Dan ga je denken: wie heeft er wat door mijn eten gedaan? Word ik vergiftigd door iemand? Dat kan alleen de buurvrouw zijn, want zij is de enige met de sleutel van mijn huis. Zo word je vijandig en angstig.”

 

Zelfmoord

Nikolova ontwikkelde het simulatieapparaat met hulp van mensen die zelf ooit een psychose hebben meegemaakt. De directe aanleiding voor het project was de tragische zelfmoord van haar schoonzus in 2005. „Na haar dood realiseerde ik mij hoe weinig ik eigenlijk wist van een psychose of waarom zij een einde aan haar leven zou willen maken. Ik dacht: het moet vreselijk zijn om dat te hebben, maar verder kwam ik niet. Ik kwam erachter dat ik niet de enige was die moeite had met het doorgronden van de extreme mentale toestand die gepaard gaat met een psychose. Om het te begrijpen is een simulatie cruciaal.”

 

Vervormde perceptie

„Een sympathiek project”, vindt psychiater Marco Boks van het UMC Utrecht, die het ook heeft geprobeerd. „Wat mij trof, is hoe afhankelijk en kwetsbaar je gelijk wordt als je je zintuigen niet meer kunt vertrouwen. Goed om er op deze manier eens aan herinnerd te worden. Ik vond het heel interessant maar ook komisch.”

Het geeft een redelijke indruk van wat patiënten doormaken, zegt Boks. „Met name de vervormde perceptie en commentaarstemmen. Sommige hallucinaties leken me wel een beetje over de top, als ik ze vergelijk met de verhalen van mijn patiënten.”

 

Inmiddels heeft Nikolova met haar project meer dan 12.000 mensen in twintig landen laten ervaren hoe het is om een psychose te hebben – vaak psychiaters in opleiding en ggz-medewerkers. „Het gaat om bewustwording over wat hun patiënten doormaken. Dat is vaak niet in woorden uit te leggen. Dit zorgt ervoor dat je elkaar beter begrijpt.”

 

Hartslag

„In een volgende versie willen we het ook mogelijk maken de hele sessie op te nemen en de hartslag te registreren, zodat patiënten die achteraf samen met hun begeleider kunnen nakijken. Daarbij zouden ze precies de momenten kunnen aanwijzen waarop ze angstig werden of verward raakten. Dat kan hen helpen hun stoornis te verwoorden, wat anders maar heel zelden lukt.”

Door de grote belangstelling is het kunstproject van Nikolova uitgegroeid tot een bedrijf. „Nu wordt het serieus”, zegt ze. „Ik ben mij gaan verdiepen in bedrijfskunde en leiderschap, daar had ik nog helemaal geen kaas van gegeten. Ik wil verder uitbreiden met een simulator voor depressie, een voor zelfbeschadiging en een simulator die je laat voelen hoe het is almaar een angst voor de dood te hebben. Ik heb een bedrijf in empathie, en dit is mijn gereedschap.”

Bron: NRC nieuws

 

 

Meer weten over Virtual Reality?

 

Bekijk onze nieuwe website voor meer informatie over Virtual Reality Learning

 

U kunt ook direct contact opnemen voor vragen met Dennis van Heerden, onze Virtual Reality specialist. 

 

 

 

Onze contactpersonen

 

      

Dennis van Heerden

 

Operationeel Directeur

Bachelor of Education (BEd)

Organisatieontwikkeling

Opleidingskunde

Blended Action Learning

Kwaliteitsmanager

 

dennis@good-work.nl

+(31)6-48 17 29 44

 

 


Onze laatste tweets

Volg ons op Facebook